Ευτυχισμένο 2008; Ή μήπως 1429, 5769, 5110, 4705;

Αναδημοσίευση από την electridea

Τι γιορτάζουμε τελικά την 1η Ιανουαρίου;

Ο χρόνος, ως μια έννοια αφηρημένη, χαρακτηρίζεται από μία συνεχή ροή. Αν αποκοπεί ο χρόνος από οποιαδήποτε δραστηριότητα, τότε δεν έχει κανένα απολύτως νόημα η κατάτμησή του. Κατά μία άλλη διάσταση, ο χρόνος μπορεί να κατατμηθεί, πάντα όμως σε συνάρτηση με τη διάρκεια ενός φαινομένου, ενός περιοδικού γεγονότος, ή ενός ιστορικού σημείου καμπής.

Τι γιορτάζουμε τελικά την 1η Ιανουαρίου; Που οφείλεται η κατασκευή ενός τεχνητού ορίου, της Πρωτοχρονιάς;

Από τη στιγμή που η ανθρώπινη δραστηριότητα απέκτησε στοιχεία οργανωμένης παραγωγικής δομής με σταθερή αναφορά, εξέλιξη που οφείλεται στην ανακάλυψη της γεωργίας και την εγκαθίδρυση των σχετικών κοινωνικών δομών, εμφανίστηκε η ανάγκη για καταγραφή της περιοδικότητας των εποχικών φαινομένων, ώστε να τυποποιηθούν τα διάφορα στάδια της αγροτικής παραγωγής. Επιπλέον, σε μια πιο φιλοσοφική σφαίρα, η ανάπτυξη του λόγου στον άνθρωπο, δημιούργησε την ανάγκη να καταγραφούν, να μελετηθούν και να κατανοηθούν διάφορα φυσικά φαινόμενα, όπως η εναλλαγή των εποχών, οι ισημερίες και τα ηλιοστάσια, οι φάσεις της σελήνης ή η θέση των άστρων.

Οι παραπάνω λόγοι οδήγησαν την ανθρώπινη σκέψη σε ένα σύστημα οργάνωσης του χρόνου σε περιόδους. Ευνόητο είναι, ότι ως κυρίαρχες παράμετροι του συστήματος αυτού θα χρησιμοποιούνταν φαινόμενα εύκολα παρατηρήσιμα με σαφή περιοδικότητα και κοινωνική σπουδαιότητα. Τέτοια φαινόμενα είναι η αέναη περιοδική εναλλαγή των εποχών, ο σεληνιακός κύκλος και η εαρινή ισημερία.

Σε αυτές τις παραμέτρους, προστέθηκαν και μεταβλητές θρησκευτικής σημαντικότητας. Είναι γνωστό για παράδειγμα, ότι αρκετοί αρχαίοι πολιτισμοί είχαν ενταγμένο στο εορτολόγιό τους το χειμερινό ηλιοστάσιο (21 Δεκεμβρίου) και την εαρινή ισημερία (21 Μαρτίου). Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και στο χριστιανικό εορτολόγιο, η γέννηση του Χριστού συμβαίνει κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο, ενώ η σύλληψή του κοντά στην εαρινή ισημερία.

Οι παραπάνω φυσικοί, κοινωνικοί, παραγωγικοί και θρησκευτικοί παράγοντες συνετέλεσαν στην κατασκευή της έννοιας του έτους ως χρονικής μονάδας. Είχε προηγηθεί, ασφαλώς, η κατανόηση της έννοιας της ημέρας, η οποία με αυτονόητο τρόπο συνδέθηκε με το διάστημα από ανατολή σε επόμενη ανατολή του ηλίου (σε άλλους πολιτισμούς η ημέρα άρχιζε στη δύση του ηλίου), όπως επίσης και της έννοιας του μήνα, η οποία με τον έναν ή άλλο τρόπο προσέγγιζε τον κύκλο των φάσεων της σελήνης.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η έννοια της εβδομάδας, η οποία σύμφωνα με καταγραφές εμφάνιζε αρχικά περίοδο από 3 έως και 8 ημέρες σε διάφορους πολιτισμούς. Στα πλαίσια της νεόκοπης αγροτικής οικονομίας, φαίνεται ότι η έννοια της εβδομάδας αρχικά καθορίστηκε σε σχέση με την περιοδικότητα της αγοράς, κάθε πόσες μέρες δηλαδή στην αγροτική κοινότητα λειτουργούσε θεσμός αγοραπωλησίας προϊόντων. Τελικά, πιο προηγμένοι πολιτισμοί, όπως οι Βαβυλώνιοι κατέληξαν με αστρονομικές μεθόδους στο μοντέλο της επταήμερης εβδομάδας, ενώ Ινδοί και Εβραίοι κατέληγαν στο ίδιο μοντέλο μέσω της θρησκευτικής οδού. Τελικά η επταήμερη εβδομάδα πέρασε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και από εκεί στο Ιουλιανό Ημερολόγιο.

Μετά από όλες αυτές τις πληροφορίες, το αρχικό ερώτημα παραμένει. Τι σηματοδοτεί η 1η Ιανουαρίου ως ημέρα;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή. Για άλλους σηματοδοτεί την έναρξη του νέου έτους. Για άλλους όμως, όχι. Και βέβαια, αν μιλάμε για έτος, τότε την έναρξη ποιου έτους;

Ως κυρίαρχο μοντέλο μέτρησης του χρόνου καθιερώθηκε από τον 16ο αι. το Γρηγοριανό Ημερολόγιο, το οποίο ήταν μία αναθεώρηση του Ιουλιανού Ημερολογίου, που είχε καθιερωθεί από τους Ρωμαίους το 45 π.Χ. Και οι Ρωμαίοι ήταν οι πρώτοι που έθεσαν ως εναρκτήριο μήνα του έτους τον Ιανουάριο, συνθήκη ή οποία ισχύει μέχρι τις μέρες μας. Συνθήκη, η οποία επιβλήθηκε με την παγκόσμια επικράτηση των ευρωπαϊκών κρατών και την αποικιοκρατία, και τη συνακόλουθη επιρροή του χριστιανικού συστήματος μέτρησης, το οποίο καθόρισε, επιπλέον, ως έτος 1 το έτος της γέννησης του Χριστού.

Μέχρι τις μέρες μας, όμως, η παραπάνω συνθήκη δεν γίνεται αποδεκτή από όλους τους λαούς, έστω και αν για λόγους συνάφειας στην παγκόσμια οικονομική σφαίρα, τελικά η επίσημη χρονολόγηση είναι ενιαία σύμφωνα με τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα. Είναι τόσο ισχυρές, όμως, οι θρησκευτικές και παραδοσιακές καταβολές σε αρκετούς λαούς, ώστε να υπάρχουν ακόμη σε ισχύ διαφορετικά συστήματα μέτρησης.

Στις εφημερίδες της Βομβάης, για παράδειγμα, δημοσιεύεται διπλή ημερομηνία. Οι Ινδοί, όπως οι Πέρσες και οι Αφγανοί, θα κάνουν Πρωτοχρονιά την 22η Μαρτίου. Ενώ στην Κίνα τα πράγματα είναι αρκετά πιο πολύπλοκα, μια και η Πρωτοχρονιά είναι κινητή εορτή, και εξαρτάται από τη θέση των αστερισμών!

Μπορεί, λοιπόν, για μας να ξημέρωσε το νεόκοπο 2008. Στην Ινδία, όμως, θα ζουν για δύο μήνες ακόμη στο έτος 5110 και στην Περσία στο 1386. Ενώ στη θρησκευτική και εθιμική ζωή των μουσουλμάνων, είμαστε στο 1429, την ίδια ώρα που οι Εβραίοι γιορτάζουν το 5769 μετά τη Γέννηση. Τέλος οι Κινέζοι θα μπουν το Φλεβάρη στο 4705, παρόλο που αυτό περιορίζεται μόνο στην παράδοσή τους, μια και ο Μάο εισήγαγε το Γρηγοριανό Ημερολόγιο ως επίσημο σύστημα μέτρησης του χρόνου στην Κίνα.

Το Γρηγοριανό Ημερολόγιο, που όπως ήδη ανέφερα, έχει παγκόσμια επικρατήσει ως σύστημα μέτρησης, αν και το πιο ακριβές στην κωδικοποίηση του χρόνου, παρουσιάζει κάποιες σοβαρές αδυναμίες. Αρχικά, φαντάζομαι θα μου δημιουργούσε ιλαρά, αν ήμουν οπαδός μιας ανατολικής θρησκείας, η διάκριση του χρόνου σε “προ” και “μετά Χριστόν”. Το έτος έναρξης της μέτρησης, με το σημείο καμπής να αναφέρεται στη γέννηση του Χριστού, δεν είναι συνομολογημένο παρά μόνο από τους Χριστιανούς. Λίγοι έχουν παρατηρήσει, επιπλέον, ότι δεν υπάρχει έτος 0. Το 1 μ.Χ. διαδέχεται το 1 π.Χ. Αυτό δημιουργεί προβλήματα μέτρησης όταν γίνεται μελέτη περιόδων που διατρέχουν το σημείο καμπής. Για παράδειγμα, η απόσταση από το 2 π.Χ. στο 2 μ.Χ. δεν είναι 4 έτη, όπως εύκολα θα υπολόγιζε κανείς, αλλά 3.

Μέχρι τα μέσα του 20 αι. είχε κορυφωθεί η αναζήτηση ενός τρόπου χρονολόγησης, που θα λείανε τα σημεία τριβής του Γρηγοριανού Ημερολογίου με στοιχεία της κουλτούρας διάφορων λαών και θρησκειών, υιοθετώντας κοινά συνομολογημένους κανόνες. Ήδη είναι διαδεδομένη η χρήση των ενδείξεων CE (Common Era – Κοινή Εποχή) αντί του AD (Anno Domini – Έτος του Κυρίου) και BCE (Before Common Era – Προ της Κοινής Εποχής) αντί του BC (Before Christ – Προ Χριστού). Ο ΟΗΕ μάλιστα, μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, υιοθέτησε την ανάγκη να αναζητηθεί ένας νέος τύπος Παγκόσμιου Ημερολογίου.

Το πρότυπο Παγκοσμίου Ημερολογίου, που έτυχε ευρείας αποδοχής, βασίστηκε στη λογική των 12 μηνών και της επταήμερης εβδομάδας. Η πρώτη ημέρα κάθε έτους ορίζεται ως Κυριακή. Ανά τρίμηνο, ο πρώτος μήνας έχει 31 ημέρες και οι άλλοι δύο από 30. Στο σύνολο προκύπτουν 364 ημέρες. Στο τέλους του έτους προστίθεται μία ημέρα, η οποία δεν εντάσσεται σε εβδομάδα, και χαρακτηρίζεται Παγκόσμια Ημέρα, όντας αργία σε παγκόσμια βάση. Στα δίσεκτα έτη προστίθεται μια ανάλογη ημέρα στο τέλος του δεύτερου τριμήνου.

Το πρότυπο αυτό, αν και προωθήθηκε στα πλαίσια του ΟΗΕ, τελικά κόλλησε στο βέτο των ΗΠΑ το 1955, οι οποίες επικαλέστηκαν, ότι διάφορες θρησκείες θεωρούν ιερό και αδιαπραγμάτευτο τον κύκλο της επταήμερου εβδομάδας, γεγονός που δε συνάδει με την προτεινόμενη πρόσθετη ημέρα εκτός εβδομάδας στο τέλους του έτους. Η αντιπρόταση που κατατέθηκε, ότι η πρόσθετη ημέρα μπορεί να οριστεί ως δεύτερη συναπτή Κυριακή, δεν στάθηκε ικανή να μεταπείσει τους διαφωνούντες.

Φτάνουμε λοιπόν στο σήμερα, όπου η φράση “ευτυχές το νέον έτος 2008″ έχει νόημα για όλους τους πολίτες του πλανήτη, άσχετα αν αυτό τελικά επιβλήθηκε και δε συνομολογήθηκε.

Περισσότερες πληροφορίες για το θέμα:
http://en.wikipedia.org/wiki/Calendar
http://en.wikipedia.org/wiki/World_Calendar

~ από Dream Geizer στο 3/1/2008.