Το Γερμανικό μοντέλο εκλογικού συστήματος

Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για εκλογικά συστήματα, με αφορμή τα σχέδια της κυβέρνησης για αλλαγή του εκλογικού νόμου. Αρκετοί έχουν τοποθετηθεί υπέρ του ‘Γερμανικού Μοντέλου’. Το Under Const-Action παρουσιάζει τη λειτουργία του μοντέλου αυτού, με εφαρμογή, μάλιστα, στα αποτελέσματα των εκλογών της 16/9, σε μια προσπάθεια να συμβάλλει στη συζήτηση, όπως και να αποδείξει, ότι τελικά αυτοί που το υποστηρίζουν, μάλλον δεν έχουν καταλάβει σε τι ακριβώς συνίσταται, ή έχουν κάτι άλλο στο μυαλό τους.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του γερμανικού μοντέλου είναι τα δύο είδη εκλογικών περιφερειών, η διττή ψήφος, η ιδιάζουσα κατανομή εδρών, που οδηγεί παρά ταύτα σε (σχεδόν) απλή αναλογική και η δυνατότητα παραπάνω εδρών στο τελικό αποτέλεσμα, από αυτές που συνολικά προβλέπονται.

Εκλογικές περιφέρειες

Υπάρχουν δύο είδη εκλογικών περιφερειών:

• Ελάσσονες περιφέρειες: Η Γερμανική επικράτεια χωρίζεται σε 299 μονοεδρικές περιφέρειες, στις οποίες εκλέγεται ο υποψήφιος με τις περισσότερες ψήφους. Δεν απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία 50%. Στην Ελλάδα αυτό θα αντιστοιχούσε σε 150 έδρες.
• Μείζονες περιφέρειες: Το σύνολο της επικράτειας χωρίζεται σε 16 ευρύτερες περιφέρειες, οι οποίες αντιστοιχούν και στα κρατίδια που αποτελούν την ομοσπονδία. Σε κάθε μία από τις μείζονες περιφέρειες αντιστοιχούν τόσες έδρες, όσες είναι οι ελάσσονες περιφέρειες που περιλαμβάνονται σε αυτήν. Για παράδειγμα, στην περιφέρεια του Αμβούργου υπάρχουν 6 μονοεδρικές ελάσσονες, οπότε στο σύνολο της μείζονας περιφέρειας αντιστοιχούν άλλες 6 (Σύνολο 12). Το σύνολο των εδρών στην επικράτεια είναι 598 (299+299). Οι βουλευτές στις ευρύτερες περιφέρειες εκλέγονται με λίστα χωρίς σταυρό προτίμησης.

Διττή ψήφος

Οι εκλογείς έχουν δικαίωμα για δύο ψήφους. Στο ίδιο ψηφοδέλτιο, στην αριστερή πλευρά επιλέγουν τον υποψήφιο για την ελάσσονα περιφέρεια, ενώ στη δεξιά, το κόμμα (λίστα) της αρεσκείας τους για την ευρύτερη περιφέρεια. Δεν είναι υποχρεωτικό, οι δύο ψήφοι να είναι προς το ίδιο κόμμα. Για παράδειγμα, στις εκλογές του 2005, το SPD στη Βρέμη συγκέντρωσε 51,2% στις ‘πρώτες’ ψήφους και 43% στις ψήφους για την κομματική λίστα (‘δεύτερες’).

Κατανομή εδρών

Για να εκπροσωπηθεί ένα κόμμα στο Κοινοβούλιο, πρέπει να έχει συγκεντρώσει ποσοστό μεγαλύτερο του 5%. Αυτή η ρήτρα υπάρχει για να αποτρέψει (για πόσο ακόμη) την είσοδο του νεο-φασιστικού NDP στη Βουλή, αλλά θίγει τον πυρήνα του Γερμανικού μοντέλου, που είναι η απλή αναλογική.
Αρχικά υπολογίζεται στο σύνολο των ‘δεύτερων’ ψήφων που έλαβαν τα κόμματα που πέρασαν το 5%, η κατανομή των εδρών σύμφωνα με την απλή αναλογική. Αν εφαρμόζονταν αυτό στην Ελλάδα στις τελευταίες εκλογές, με όριο 3%, θα έδινε 129 έδρες στη ΝΔ, 118 στο ΠΑΣΟΚ, 25 στο ΚΚΕ, 16 στο ΣΥΡΙΖΑ και 12 στο ΛΑΟΣ, αφήνοντας απ’ έξω τη Δημοκρατική Αναγέννηση, τους Οικολόγους-Πράσινους, την Ένωση Κεντρώων, το ΚΚΕ (μ-λ) και το ΜΕΡΑ, που συνολικά θα δικαιούνταν 9 έδρες.
Στο δεύτερο βήμα, υπολογίζεται αναλογικά ο συνολικός αριθμός των εδρών για κάθε κόμμα σε κάθε μείζονα περιφέρεια. Έτσι, π.χ., στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, σε σύνολο 20 εδρών, η ΝΔ θα έπαιρνε 9, το ΠΑΣΟΚ 8 και από 1 τα υπόλοιπα τρία κόμματα.
Από αυτές τις έδρες κατά μείζονα περιφέρεια, εκλέγονται οι υποψήφιοι που κέρδισαν τις μονοεδρικές, ενώ οι υπόλοιποι από τις λίστες της ευρύτερης περιφέρειας. Δηλαδή το ΠΑΣΟΚ π.χ. θα εξέλεγε ενδεχόμενα 4 βουλευτές στην Α’ Θεσσαλονίκης από τις μονοεδρικές και άλλους 4 από τη λίστα της Κεντρικής Μακεδονίας.
Στην περίπτωση που ένα κόμμα καταφέρει και εκλέξει στις μονοεδρικές περισσότερους βουλευτές από αυτούς που δικαιούται ως συνολικό αριθμό στην ευρύτερη περιφέρεια, τότε αυτοί εκλέγονται ως πρόσθετοι, και ο αριθμός των εδρών στη Βουλή αυξάνεται. Έτσι, το CDU στη Σαξονία κέρδισε 14 μονοεδρικές, ενώ στο κρατίδιο συνολικά δικαιούται 10. Η σημερινή Βουλή στη Γερμανία έχει 16 υπεράριθμες έδρες, με σύνολο 614 αντί των 598 που προβλέπονται.

Γιατί το συζητάμε στην Ελλάδα;

Θα επιμείνω στην άποψή μου, ότι αυτοί που προτείνουν το γερμανικό μοντέλο ως εκλογικό σύστημα στην Ελλάδα, μάλλον δεν προτείνουν αυτό. Δεν είναι τυχαίο, ότι ούτε ο Σουφλιάς, ούτε ο Μητσοτάκης, αλλά ούτε και ο Βενιζέλος έκαναν ποτέ λόγο για απλή αναλογική. Από την παραπάνω ανάλυση, όμως, γίνεται σαφές, ότι η απλή αναλογική, έστω και με το όριο αποκλεισμού του 5%, είναι ο πυρήνας της λειτουργίας του γερμανικού μοντέλου, ενώ πιθανή εφαρμογή του στην Ελλάδα, θα έφερνε τη ΝΔ στις 129 έδρες από τις 152.

Φοβάμαι, ότι στο μυαλό τους έχουν μια εντελώς διαφορετική εκδοχή. Η απλή αναλογική να ισχύει μόνο για τις 150 έδρες των ευρύτερων περιφερειών. Ουσιαστικά θα πρόκεται για πλειοψηφικό για τις μισές έδρες και αναλογικό για τις άλλες μισές, πράγμα που σημαίνει δυσανάλογη υπερ-ενίσχυση των φορέων του δικομματισμού.
Μια άλλη παρενέργεια θα ήταν, ότι για τα υπόλοιπα κόμματα, πλην των δύο μεγάλων, ουσιαστικά καταργείται η σταυροδοσία, γιατί με βάση τα σημερινά δεδομένα, είναι αδύνατο να εκλέξουν μέσω των μονοεδρικών.

Δεν πείθομαι ούτε από το γερμανικό μοντέλο (παρά του ότι είναι αναλογικότερο του ελληνικού), ούτε από τους εν Ελλάδι υποστηρικτές του. Η απλή και ανόθευτη αναλογική είναι το μόνο σύστημα που οδηγεί στην ακριβή αντιστοίχιση της λαϊκής ετυμηγορίας σε κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Επιπλέον, η λογική της λίστας παραβιάζει το δικαίωμα του εκλογέα να επιλέγει τον αντιπρόσωπό του. Θεωρώ την όλη κουβέντα αποπροσανατολιστική. Μήπως τελικά κάποιοι παρα-ανησύχησαν από το πρόσφατο εκλογικό αποτέλεσμα; Μήπως όντως τείνει να κλείσει ο πρώτος μεταπολιτευτικός κύκλος στην Ελλάδα;

Σχετικά:

Bundestagswahl 2005 – Οι τελευταίες γερμανικές εκλογές
Bundeswahlleiter – Ο φορέας των εκλογών στη Γερμανία
Wahl 2005 – Τα αποτελέσματα των γερμανικών εκλογών σε Excel
Γερμανικό Μοντέλο στην Ελλάδα – Το σενάριο του Under Const-Action σε Excel

~ από Dream Geizer στο 23/11/2007.