Η κρυφή γοητεία των χαϊκού

Η πρώτη μου επαφή με τον κόσμο των χαϊκού (haiku) ήταν, όταν έπεσε στα χέρια μου η πολύ ενδιαφέρουσα δουλειά των Sigmatropic “16 haiku and other stories”, ένας δίσκος που ξεπερνώντας κατά πολύ τα εγχώρια standard, κατάφερε να συνδυάσει το μουσικό πειραματισμό με την ερμηνευτική δεινότητα γνωστών καλλιτεχνών του διεθνούς underground στερεώματος, και όλα αυτά πάνω σε ποίηση του Γιώργου Σεφέρη.

Κάπως έτσι έμαθα ότι τα χαϊκού…

…είναι είδος ποίησης που πρωτοεμφανίστηκε στην Ιαπωνία το δέκατο έκτο αιώνα και υιοθετήθηκε στην Ευρώπη στις αρχές του εικοστού. Από εκεί πέρασαν τον Ατλαντικό και έφτασαν να γίνουν πολύ δημοφιλή σε όλο το Δυτικό κόσμο.
Στην αυθεντική στιχουργική μορφή τους, τα χαϊκού είναι μικρά ποιήματα από 17 συλλαβές σε ένα ενιαίο στίχο. Τα χαϊκού συμπυκνώνουν ευφυΐα και σοφία, που εκφράζονται με λυρική, ή άλλοτε, χιουμοριστική διάθεση, ενώ συχνά υπάρχει το στοιχείο της έκπληξης. Στα χαϊκού σημαντική θέση έχουν η φύση, οι εποχές και τα χρώματα, η ομορφιά των λέξεων και των αντιθέσεων, ενώ το νόημα κάποιες φορές αποκτά δευτερεύουσα σημασία.
Ο γνωστότερος Ιάπωνας ποιητής των χαϊκού ήταν ο Matsuo Basho (1644-1694).
Το πιο φημισμένο από όλα τα χαίκού είναι δικό του:

παλιά λίμνη
ένας βάτραχος μέσα πηδά
ήχος νερού

Είναι πράγματι τόσο ζωντανός ο ήχος μιας δράσης, όταν ταράζει τον ακίνητο κόσμο γύρω της. Οι συνειρμοί αυτοί με οδήγησαν σε μια κατάδυση στον κόσμο των χαϊκού, όπου κανείς μπορεί να ανακαλύψει διαμάντια. Όπως τα χαϊκού του Σεφέρη, που υπάρχουν στη συλλογή των εκδόσεων Ίκαρος με τον τίτλο “Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα“.

Τα χαϊκού, με τη λιτότητα, την αμεσότητα και την οξυδέρκεια που τα διακρίνει, μπορούν κάλλιστα να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο σχολιασμού της επικαιρότητας, περιγραφής καταστάσεων και αποτύπωσης συναισθημάτων. Αποφάσισα, λοιπόν, να πειραματιστώ με τα 17σύλλαβα αυτά, εμπνεόμενος από την πραγματικότητα γύρω μου. Οι πειραματισμοί αυτοί θα δημοσιεύονται στην ενότητα “Χαϊκού” του Under Const-Action.